Grzech

(135 - luty - marzec 2005)

z cyklu "Biblioteczka"

Zasady pisowni słownictwa religijnego

Marta Dalgiewicz

Pasterka czy pasterka? Msza Święta czy msza święta? Antychryst czy antychryst?
Wybór wielkiej lub małej litery wielokrotnie przysparza nam wielu problemów. „Na wszelki wypadek” piszemy wszystkie słowa z zakresu języka religijnego wielkimi literami, ale czy słusznie?
Okazuje się, że niekiedy całkiem niepotrzebnie używamy wielkich liter, bo zgodnie z normami językowymi nie ma ku temu przesłanek. Kiedy nadużywamy wielkich liter, to w pewnym momencie przestają one mieć znaczenie. Bo gdy w ten sposób akcentujemy wszystkie wyrazy, w konsekwencji nie wyróżniamy żadnego, wszystkie są takie same.
Z inicjatywy o. dra hab. Wiesława Przyczyny, przewodniczącego Komisji Języka Religijnego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk, i dr hab. Renaty Przybylskiej powstał podręczny zbiór zasad pisowni słownictwa religijnego. „To uporządkowanie było potrzebne — tłumaczy o. Przyczyna — ponieważ w dawnym systemie komunistycznym ideologia sięgała bardzo daleko i głęboko, i dotykała nawet ortografii. Stąd niemal wszystkie słowa z repertuaru języka religijnego pisano małą literą, aby obniżyć ich wartość. Kiedy wyszliśmy z tamtego systemu, nastąpiła druga skrajność: wszystkie słowa dotyczące religii, ze względu na szacunek, zaczęliśmy pisać dużą literą”.
No, ale czy wypada, by człowiek wierzący napisał msza święta małymi literami? — takie pytanie samo ciśnie się na usta. Owszem, jeśli tylko wie kiedy. Gdy chcemy powiedzieć: Proboszcz umieścił na tablicy przed kościołem porządek mszy świętych, to nie musimy w tym przypadku używać wielkiej litery. Nieco inaczej sytuacja się przedstawia, gdy używamy nazwy Msza Święta jako synonimu Eucharystii, wówczas użyjemy wielkich liter.
W „Zasadach pisowni słownictwa religijnego” znajdziemy wiele rozstrzygnięć i mnóstwo przykładów ilustrujących użycie wielkiej lub małej litery. Dowiemy się stąd jak prawidłowo pisać m.in. nazwy osobowe, nazwy świat i dni świątecznych, okresów liturgicznych, tytuły modlitw i nazwy modlitw, nazwy nabożeństw, sakramentów świętych, godności, tytułów, urzędów kościelnych. Jest tam również mały „oazowy” akcent — nazwy ruchów religijnych piszemy wielką literą, gdy są to oficjalne wielowyrazowe pełne nazwy, np. Ruch Światło-Życie, a potoczne określenia, np. oaza, oazowicze, piszemy małą literą.