poprzedni odcinek

W tym odcinku cyklu o modlitwie eucharystycznej chciałbym omówić cztery pierwsze modlitwy znajdujące się w Mszale Rzymskim dla diecezji polskich, którego obecnie używamy.

I Modlitwa eucharystyczna kształtowała się przez kilkaset lat. Pierwsze wzmianki o niej znajdujemy w IV w. Św. Ambroży w swoim dziele De Sacramentis wspomina o głównych elementach tej modlitwy, które są zasadniczo identyczne ze znanym nam kanonem. Później dołączano do niego jedynie niewielkie dodatki. Proces ten zakończył się w IX w. Od czasu papieża Grzegorza Wielkiego modlitwa ta rozprzestrzeniła się w całym Kościele zachodnim - stąd nazwa - Kanon rzymski. Obecnie jest on zalecany w niedziele, uroczystości i święta.

Powstawanie dalszych modlitw eucharystycznych umożliwił Sobór Watykański II. W 1968 r. zostały opublikowane dalsze trzy modlitwy, po ich zatwierdzeniu przez papieża Pawła VI. Celem ich opracowania i publikacji było szersze udostępnienie wiernym głębokich treści biblijnych i tradycji Kościoła powszechnego. Dzięki ich istnieniu stał się możliwy pełniejszy udział w misterium Eucharystii i pogłębienie życia religijnego. Modlitwy te bowiem mają szczególne wyrażenia stylistyczne, różnią się akcentami teologicznymi, pastoralnymi i ekumenicznymi. Możemy to zobaczyć w czasie oaz letnich. W ciągu 15 dni oaza odkrywa przed nami całe bogactwo zawarte w poszczególnych Kanonach. Niektóre z nich są rzadko albo nawet wcale nie wykorzystywane w parafialnych Eucharystiach.

II Modlitwę eucharystyczną - inaczej Kanon Hipolita - przejęto z niewielkimi zmianami z dzieła Tradycja Apostolska. Jego autorem był św. Hipolit Rzymski, który poniósł śmierć męczeńską w III w. Stąd bierze się inna nazwa - modlitwa epoki męczenników. Modlitwa ta ma własną prefację (ale może być używana także z innymi prefacjami). Prefacja ta stanowi hymn uwielbienia ku czci Chrystusa. Skupienie się na Drugiej Osobie Trójcy Świętej i charakter nowotestamentalny to cechy charakterystyczne tej modlitwy. Modlitwa ta może być odmawiana zawsze, nie sposób jednak oprzeć się wrażeniu, że jest w Polsce stosowana za często.

III Modlitwa eucharystyczna jest nową kompozycją. źródłami inspiracji do jej powstania stanowiły liturgiczne teksty liturgii galijskiej i mozarabskiej. Modlitwa ta uwypukla rolę osób Trójcy Przenajświętszej, a zwłaszcza Ducha Świętego w historii zbawienia. Ponadto teksty tego kanonu podkreślają prawdę, że w Eucharystii Kościół składa ofiarę Chrystusa i przynosi samego siebie w darze. Tekst II Modlitwy Eucharystycznej jest bardzo przejrzysty i z tej racji modlitwa ta szczególnie nadaje się do odmawiania w Mszach z ludem w niedziele i święta.

IV Modlitwa eucharystyczna to inaczej Kanon historii zbawienia, Kanon według Greków, Kanon ekumeniczny. Pierwsza nazwa tej modlitwy wynika z rozbudowanemu i uporządkowanemu opisowi historii zbawienia w anamnezie. Druga nazwa modlitwy wskazuje na źródła inspiracji jej twórców. Przy jej pisaniu sięgano do tradycji wschodnich, do wschodnich Ojców Kościoła: Jana Chryzostoma, Bazylego Wielkiego i innych. Modlitwa ta zawiera też liczne odnośniki do dokumentów Soboru Watykańskiego II. Kanon ten rozpoczyna się swoją prefacją i nie może być stosowany wtedy, gdy na dany dzień jest przewidziana prefacja własna.

Na zakończenie chciałbym zacytować kilka fragmentów modlitw eucharystycznych, które są dla nich charakterystyczne, a dla mnie - szczególnie bliskie (lubię je medytować nawet poza Mszą świętą):

I ME: Składamy je [dary ofiarne, W.K.] Tobie przede wszystkim za Twój Kościół powszechny, razem z Twoim sługą, naszym papieżem N. i naszym biskupem N. oraz wszystkimi, którzy wiernie strzegą wiary katolickiej i apostolskiej. Obdarz swój Kościół pokojem i jednością, otaczaj opieką i rządź nim na całej ziemi.

II ME: On [Chrystus W.K.] jest Słowem Twoim, przez które wszystko stworzyłeś. Jego nam zesłałeś jako Zbawiciela i Odkupiciela, który stał się człowiekiem za sprawą Ducha Świętego i narodził się z Dziewicy.

III ME: Zaprawdę, święty jesteś, Boże, i słusznie Cię sławi wszelkie stworzenie, bo przez Jezusa Chrystusa, Twojego Syna, naszego Pana, mocą Ducha Świętego ożywiasz i uświęcasz wszystko oraz nieustannie gromadzisz lud swój, aby na całej ziemi składał Tobie ofiarę czystą.

IV ME: Wysławiamy Cię, Ojcze święty, bo jesteś wielki i wszystkie stworzenia głoszą Twoją mądrość i miłość. Ty stworzyłeś człowieka na swoje podobieństwo i powierzyłeś mu cały świat, aby służąc Tobie samemu jako Stwórcy rządził wszelkim stworzeniem. A gdy człowiek przez nieposłuszeństwo utracił Twoją przyjaźń, nie pozostawiłeś go pod władzą śmierci.

Wojciech Kosmowski